KPTBJ - Pengalaman Pribadi

KETERAMPILAN PRODUKTIF TULIS BAHASA JAWA

PENGALAMAN PRIBADI

Di susun untuk memenuhi tugas mata kuliah Keterampilan Produktif Tulis Bahasa Jawa

Oleh  :

Nama                         :                      Lusiana

NIM                           :                      2611412001

Prodi/Semester          :                      Sastra Jawa/ II

JURUSAN BAHASA DAN SASTRA JAWA

FAKULTAS BAHASA DAN SENI

UNIVERSITAS NEGERI SEMARANG

2012/2013

STUDY TOUR MARANG KUTHA BALI

            Nalika aku sekolah SMA kelas loro, ana kegiyatan sinau tapi jalan-jalan sing biyasane di arani study tour. Kabeh murid kelas loro di wajibake melu kegiyatan kuwi. Kanggo melu kegiyatan kuwi saben murid kudu mbayar 650 ewu lan kudu di bayar lunas nganti tanggal kang wus di temtukake. Sakwise aku di kandhani pak guru wali kelasku pak Akrom bab study tour kuwi mau, tekan omah aku matur marang bapak yen sekolahan nganakake kegiyatan study tour kang kudu mbayar 650 ewu saben bocah nanging kena di cicil, bapak wis paham lan ngendika mbayare kuwi sesuk bapak arep nabung ndisik. Aku uga di kon nabung dening bapak.

            Wis telung sasi sakwise pak Akrom wara-wara babagan study tour, kanca-kancaku wis pada mbayar lunas, aku uga wis lunas soale wektu mbayare kuwi mung telung sasi. Mangkat marang bali wis kari ngetung dina, aku wis siap-siap barang kang kudu di gawa. Nalika sesuk esuk-esuk aku mangkat menyang bali wengine aku ora lali turu amarga aku wis mikiri mangkat menyang Kutha Bali nanging aku tetep kudu turu lan aku bisa turu.

            Dina wis esuk lan aku wis siap-siap arep mangkat. Dina sedurunge aku di kandhani pak Akrom yen bis rombongan ngenteni ing sekolahan. Aku mangkat menyang sekolahan di anter bapak. Tekane aku ing sekolahan kanca-kancaku wis akeh sing pada teka nanging bise isih tutupan lan ora kesusu mangkat soale wedi yen ana murid sing ketinggalan. Sakwise murid wis kumpul kabeh, murid ora langsung dikon numpak bis nanging di kumpulake ana ing lapangan lan di paringi wejangan dening bapak kepala sekolah.

Ora suwe sakwise bapak kepala sekolah rampung anggone ngaweh wejangan murid-murid langsung dikon natani gawanane ana ing bis kang wis de temtokake sedurunge lan langsung lungguh mawa nomer kursi jatahe. Kabeh murid wis ana ing panggonan lungguhe dhewe-dhewe banjur bise langsung mangkat. Aku manggon ana ing kursi paling mburi dhewe sing bisa si lungguhi wong lima. Aku sandingan karo kanca-kanca sak kelasku. Ing dalan sak bisku pada tetembangan lagu-lagu kawula muda jaman semana, aku ngrasa seneng banget bisa melu kegiyatan study tour bareng karo kanca-kanca. Aku kudu sabar amarga numpak tekan kutha Bali iku ora sedela nanging kurang luwihe 24 jam. Ing wayah-wayah tertemtu rombongan bis sekolahku mandeg ana masjid karo warung makan, wis genah tujuane yo shalat ing masjid lan maem ing warung makan.

            Saiki dina wis ganti, rombonganku wis arep tekan Kutha Bali nanging ing panggonan sing aku ora kenal aku lan kanca-kanca, pak guru, sak rombongan di kon  saka bis. Aku durung ngerti apa karepe, oo...jebule aku ana ing pelabuhan Merak lha iki sing kudu di lakoni ndisik sedurunge tekan panggonan kang di tuju. Iki sepisanan aku numpak prau kang bentuke gedhe, kapal fery jenenge. Wis mlaku kapale ee...jebul kaya ngene rasane numpak kapal Fery.

            Sakjam kepungkur aku lan rombongan wis tekan ana Kutha Bali lan nglanjutake perjalanan. Panggonan sepisan sing arep di tuju iku Tanah Lot. Ing kana aku bisa weruh paggonan sembayange wong Bali kana ana ning watu lan watune kuwi ana ing segara rada adoh saka panggonan aku ngadeg nyawang kuwi kabeh. Sakwise rampung nyawang-nyawang lan poto-poto ing Tanah Lot banjur perjalanan di lanjutake marang hotel anggonku nginep sebabe aku lan rombongan arep telung dina ana Kutha Bali. Dina sesuke aku lan rombongan ngunjungi pirang-pirang panggonan kang pemandanganne kuwi apik banget, kaya Palasangeh, pantai kutha, nonton tari barong, garuda wisnu kencana, pasar sokawati lan liya-liyane.

            Panggonan terakhir kang di kunjungi ing Kutha Bali iku pusat oleh-oleh Joger. Ing kana ana barang-barang sing akeh maceme kang bisa di tuku kanggo oleh-oleh kaluwarga utawa kanca sing ana ing omah. Aku ora tuku akeh-akeh sebabe regane larang-larang, aku mung tuku klambi karo sendal kanggo ak dhewe, lan pernak-pernik kanggo pajangan omah. Ing joger aku ora tuku kango kaluwargaku, sebabe wis tak tukukke oleh-oleh ing pasar sokawati. Wis rampung anggone tetukunan banjur rombonganku langsung nglanjutake perjalanan mulih. Ing perjalanan kaya biyasane bis mandeg ing masjid lan rumah makan, banjur nglanjutake perjalanan mulih. Ing perjalanan mulih suwasanane beda karo pas mangkat. Kabeh murid, guru pada sayah dadi ing bis mung turonan, ora tetembangan kaya mangkate.

            Ora krasa anggonku numpak wis suwe banget, lan ora suwe maneh teka sekolahan. Sakwise tekan sekolahan aku, kanca-kanca,lan pak guru pada mudun nyangking gawane dhewe-dhewe. Aku wis kesel banget rasane pengen cepet tekan omah lan mikir gawe karya ilmiah kanggo bukti yen ana Kutha Bali ora mung plesiran nanging sinau uga. Aku seneng banget wis bisa weruh endahe Kuta Bali lan bisa nduweni pengalaman kuwi. Mbesuk aku bisa crita marang anak putuku, aku wis tau jalan-jalan ing Kutha Bali.

Bebasan

BEBASAN 

Bebasan yaiku unen-unen ajeg panggone ngemu surasa pepindan kang dipindahake sifate utawa kahanane wong.

Tuladha
Adol lenga kari busik : Andum barang marang wong liya nanging awake dhewe malah ora keduman.
Aji godhong jati aking (garing). : Asor banget, ora ana ajine.
Ancik-ancik pucuking eri : Uripe tansah kuwatir.
Anggenthong umos : Ora bisa nyimpen wadi.
Angon ulat ngumbar tangan : Ngulatake kahanan jalaran arep gelem rekasane.
Arep jamuare emoh watange : Gelem kepenake nanging ora gelem rekasane.
Diwenehi ati ngrogoh rempela : Diwenehi ananging isih kurang trima, njaluk maneh.
Dikena iwake aja nganti bitheg banyune : Kaleksanan panjangkane nanging ora gawe kapitunan.
Emban cindhe emban siladan : Ora adil (pilih kasih).
Esuk dhele sore tempe : Ora teteg atine, gampang molah malih.
Gawe luwangan ngurugi luwangan : Golek utangan kanggo nyaur utang.
Golek-golek ketanggor wong luru-luru : Golek utangan malah diutangi.
Gupak pulud ora mangan nangkane : Melu rekasa ora ngrasakake kepenake.
Njagakake endhoge si blorok : Njagakake barang kang durug mesthi ana.
Kadang konang : Sing diaku sedulur mung sing sugih.
Ketepang ngrangsang gunung : Gegayuhan sing mokal bisane kelakon jalaran kegedhen pejangka/kekarepan.
Kaya banyu karo lenga : Paseduluran sing ora bisa rukun.
Kakehan gludhug kurang udan : Kakehan omong nanging ora ana nyatane.
Kebanjiran segara madu : Oleh kabegjan kang gedhe.
Kegedhen empyak kurang cagak : Kegedhen panjangka kurang srana.
Kajugrugan gunung menyan : Oleh kabegjan kang gedhe.
Kekudhung walulang macan : Tumindak kanthi aling aling wong duwe panguwasa.
Kerot tanpa untu : Duwe kakarepan ora duwe sarana.
Kerubuhan gunung : Nemu kesusahan.
Kongsi jambul wanen : Nganti tuwa banget.
Madu bolu tanpa isi : Rebutan barang sepele.
Mrojol selaning garu : Wong kang luput saka bebaya.
Nglungguhi klasa gumelar : Mung kari nemu kepenake.
Ngubak-ubak banyu bening : Gawe rusuh ana ing papan kang wis tentrem.
Nguthik-uthik macan dhedhe : Gawe nesu wong kang wis lilih atine.
Nguyahi segara : Weweh marang wong sugih, saengga tanpa guna.
Nututi layangan pedhot : Nggoleki barang sepele, yen ketemu ora sumbut karo rekasane.
Nyugokake bugel kayu sempu : Njagokake wong kang ora pinter, jalaran isih sedulur.
Othak athik didudut tugel : Omongane sajak kepenak jebul angel ladenane.
Ora uwur ora sembur : Ora gelem cawe-cawe menehi pawitan apa-apa.
Pandengan karo srengenge : Mungsuhan karo wong sing duwe panguwasa.
Rebut balung tanpa isi : Padudon jalaran barang sepele.
Rindhik asu digitik : Nindakake pegawean kang cocog karo karepe.
Sandhing kebo gupak : Cedhak karo wong ala, nanging ing batin isih kepengin nglakoni.
Sedhakep angawe-awe : Ninggalake tumindak ala, nanging ing batin isih kepengin nglakoni.
Suduk gunting tatu loro : Nindakake pegawean sawarna, ananging asile luwih saka siji.
Wis kebak sundukane : Wis akeh banget dosa kaluputane.
Yiyidan mungging rampadan : Biyene wong durjana/culika, saiki dadi wong sing alim.

Saben dina mung tansah nesu, tandange srogal-srogol, ulate bening leri, jalaran ora katekan karepe.

Eseme pait madu, angujiwat agawe brangtaning para priya kang kataman wuyung.

Sanepa yaiku ukara kang kedadean saka tembung watak (kata sifat) kasambung tembung aran (kata benda) sing ngemu surasa kosok balen.


Tuladha liyane :

1. Polahe anteng kitiran, mrana- mrene ora ana mandhege.

2. Dedegmu mung dhuwur kencur, ora-orane yen kowe bisa ngranggeh tanganku.

3. Sanyatane kulitmu isih wuled godhong lumbu, balungmu atos debog , ora sumbut karo sumbarmu sing kaya - kaya bisa mutungake wesi gligen.

4. Gunemane pait juruh, mula akeh wong sing kapilut.


5. Apa ora tu diresiki ta ya, ambune kok arum jamban.

6. Ora susah ngandhar-andhar angendhukur, sanyatane kawruhmu isih jero tapak meri.

7. Abot kapuk ngene lho, kena apa anggonmu ngangkat mung tansah bae!

8. Katresnanipun den Bagus dhumateng den Ayu paribasan renggang gula, kumeyur pulut.

9. Kamar kok resik peceren, apa ora nate kok saponi?

10. Pangandikanipun sepet madu mila kathah para priyantun ingkang remen.

11. Cahyane abang dluwang, bareng konangan anggone nyolong.

12. Kowe kuwi lho sadina-dina ko mung mangan bae, delengen awakmu kuru, nanging kuru semangka.

13. Wangune rembulan kang lagi ndhadhari bunder seser paribasan benjo tampah.

14. Playune lonjonng mimis, sawise diprentah dening gegedhuge

15. Lumarape para prajurit lonjong botor, ngrabasa mungsuh ing satengahing palagan.

16. Ngelmu iki ngremit banget paribasan agal glepung, mulla sing ngati-ati.

17. Yen dak rungokake kandhamu pait juruh, ora ana gregele.

18.Swarane pesindhen iku paribasan sepet madu, kondhang ing saindenging Nuswantara.

19. Kowe iku pancen ora kena dipercaya, tembugmu peret beton.

Tembung Entar

Tembung Entar

Tembung entar tegese Tembung silihan utawa tembung kang duwe teges ora salumrahe utawa saligune. Yen ning bahasa Indonesia asring kasebut “bahasa kiasan” .

Tuladhane:

·  Abang kupinge         : nesu banget

·  Abang-abang lambe : ora temenanan

·  Baling liring             : nglirik mripat

·  Bening atine             : sumeh

·  Cancut taliwanda     : tandang gawe

·  Cupet atine               : gampang nesu

·  Dadi gawe                : ngrepotake

·  Gadho ati                 : gawe susah ati

·  Jembar kaweruhe     : akeh ngelmune

·  Kuwat drajad           : cocok dadi pemimpin

·  Lara ayu                   : lara cacaren

·  Mata dhuwitan         : srakah marang dhuwit

·  Padhang dalane        : mlebu surge

·  Udan tangis              : akeh sing padha nangis

·  Mogel ilate               : mangan sing sarwa enak

Sanepa lan Tembung Saroja

Sanepa

Sanepa tegese unen-unen bangsane pepindhan lan ajeg panganggone ngemu surasa mbangetake nanging nganggo tembung sing tegese kosok baline karo karepe.

Tuladha:

·  Arang kranjang        : kerep banget

·  Arang wulu kucing  : akeh banget

·  Arum jamban           : banger/mambu banget

·  Pait madu                 : legi banget

·  Atos debog              : empuk banget

·  Jero tapak meri         : cethek banget

·  Abang dluwang       : pucet banget

Tembung saroja

Tembung saroja, tegese loro padha utawa meh padha tegese di enggo bebarengan.

Tuladha:

·  Abang mbranang

·  Adhem ayem

·  Bagas waras

·  Breh weh

·  Campur bawur

·  Duga prayoga

·  Edi peni

·  Jabang bayi

·  Kabur kanginan

·  Lega lila

·  Raja pati

·  Sabar drana

·  Uba rampe